و اضطراب دلهاشان مىشده ، و همين اضطراب وادارشان كرده كه از امر ايتام سؤال كنند ، و واقع هم همين طور بوده ، چون آياتى شديد اللحن در امر ايتام نازل شده بود ، مانند آيه : « إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً ، إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً ، وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيراً » « 1 » و آيه : « وَآتُوا الْيَتامى أَمْوالَهُمْ ، وَلا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ ، وَلا تَأْكُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلى أَمْوالِكُمْ ، إِنَّه كانَ حُوباً كَبِيراً » « 2 » . كه در اولى خوردن مال يتيم را خوردن آتش ، و در دومى خوردن خبيث و جرمى كبير خوانده . پس از ظاهر امر چنين بر مىآيد كه آيه مورد بحث بعد از آيات سوره نساء نازل شده ، و با اين معنا آن رواياتى كه در شان نزول آيه وارد شده و به زودى از نظر خواننده مىگذرد ، تاييد مىشود و در جمله : « * ( قُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ ) * . . . » ، از آنجا كه كلمه ( اصلاح ) نكره و بدون الف و لام آمده ، دلالت دارد بر اينكه آنچه مرضى خداست نوع خاصى از اصلاح است ، نه هر اصلاحى ، هر چند كه اصلاح ظاهرى باشد ، پس بايد گفت نكره آمدن اصلاح براى افاده تنوع است و در نتيجه مراد از صلاح اصلاح حقيقى است ، نه صورى و جمله ذيل آيه هم كه مىفرمايد : « * ( وَاللَّه يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ ) * . . . » ، به اين نكته اشعار دارد . * ( « وَإِنْ تُخالِطُوهُمْ فَإِخْوانُكُمْ » ) * اين جمله به مساواتى اشاره مىكند كه خداى تعالى در ميان تمامى مؤمنين برقرار كرده مىخواهد ، تمامى صفات و تعيناتى كه باعث امتياز يك طبقه از طبقه ديگر است ، و ريشه بروز همه انواع فساد در ميان مردم مىشود مثلا اين آن ديگرى را برده خود مىكند ، و آن اين ديگرى را به استضعاف مىكشد ، و ذليل خود نموده به او بزرگى مىفروشد ، و نيز باعث انواع ظلمها و تجاوزات مىشود لغو شده اعلام كند ، آرى با اين اعلام برادرى است كه موازنه و هم سنگى ميان دو طبقه مردم ميان يتيم ضعيف و ولى قوى ، ميان توانگر ميليونر و فقير خاكسترنشين ، و همچنين ميان هر ناقص و تامى بر قرار مىشود ، هم چنان كه در جاى ديگر هم فرمود : « إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ » « 3 » .

--> ( 1 ) آنان كه اموال يتيمان را به ستم مىخورند همانا در شكمهاشان آتشى مىخورند و به زودى افروخته مىسوزند . « سوره نسا آيه 9 » ( 2 ) اموال يتيمان را بدهيد و بد را با خوب تبديل نكنيد و اموال آنان را با اموال خود مخوريد كه آن گناهى بزرگ است . « سوره نسا آيه 2 » ( 3 ) رابطه ميان مؤمنين تنها و تنها بر اخوت برقرار است . « سوره حجرات آيه 10 »